SEGUNDO DE BACHILLERATO
 (Fragmentos de las METAMORFOSIS de Ovidio)

FRAGMENTOS CON VOCABULARIO)

(I) Las cuatro edades


Ver erat aeternum, placidique tepentibus auris
mulcebant Zephyri natos sine semine flores;
mox etiam fruges tellus inarata ferebat,
nec renovatus ager gravidis canebat aristis:
flumina iama lactis, iam flumina nectaris ibant,
flavaque de viridi stillabant ilice mella.
......
Iamque nocens ferrum ferroque nocentius aurum
prodiderat: prodit bellum, quod pugnat utroque,
sanguineaque manu crepitantia concutit arma.
Vivitur ex rapto; non hospes ab hospite tutus,
non socer a genero, fratrum quoque gratia rara est.
Inminet exitio vir coniugis, illa mariti;

Arista,-ae: espiga.
Aura,-ae: aura, brisa.
Cano,-is,-ere,...: blanquear, emblanquecer.
Etiam (adv.): también.
Fero,fers, ferre,...: traer, producir, llevar.
Flavus,-a,-um: rubio, rojizo,-a.
Frux, frugis: cereal.
Gravidus,-a,-um:granado,-a (cuajado de grano).
Ilex,ilicis: encina.
In-aratus,-a,-um: sin labrar, sin     arar.
Lac, lactis: leche.

Mel, mellis: miel
Mox (adv.): además, a continuación.
Mulceo,-es,-ere,...: acariciar.
Renovatus,-a,-um: renovado, -a.
Semen, seminis: simiente, semilla.
Stillo,-as,-are...: gotear.
Tellus, telluris (f.): tierra.
Tepens, tepentis: tibio,-a.
Ver, veris (n.): primavera.
Viridis, viride: verde.
Zephyri,-orum: vientos.

(II) Júpiter contra la raza humana

.......
nunc mihi, qua totum Nereus circumsonat orbem,
perdendum est mortale genus: per flumina iuro
infera sub terras Stygio labentia luco!
Cuncta prius temptata, sed inmedicabile corpus
ense recidendum, ne pars sincera trahatur.
Sunt mihi  semidei, sunt rustica numina, Nymphae
Faunique Styrique et monticolae Silvani;
quos quoniam caeli nondum dignamur honore,
quas dedimus, certe terras habitare sinamus!

N.B.: Dativo posesivo con verbo “SUM” (“mihi liber est” -yo tengo un libro-).

circumsono,-as,-are,...: envolver con sonido, hacer resonar.
Corpus, -oris (n.): cuerpo.
Cunctis,-a,-um: todo,-a.
ensis, ensis: espada,
flumen, -inis(n.): rio.
genus, generis: género, linaje, estirpe.
inferus,-a,-um: inferior, infernal.
inmedicabilis,-e: incurable.
iuro,-as, -are,...: jurar.
labor,-eris,-i, lapsus sum (intr.): deslizarse, pasar.

lucus,-i: lago.
Nereus,-i: Nereo.
nunc (adv.): ahora.
pars, partis (f.): parte.
perdo,-is,-ere,...: perder, acabar, destruir.
prius (adv.): antes.
qua (adv. relat.): por donde.
recido,-is,-ere,...: cortar, extirpar.
sincerus,-a-um: sincero,-a;sano,-a.
Stygius,-a,-um: Estigio (de la Estige)
tempto,-as,-are,...,atum: intentar.
traho,-is,-ere,...: arrastrar, contaminar.

(III) El diluvio

...
Si qua domus mansit potuitque resistere tanto
indeiecta malo, culmen tamen altior huius
unda tegit, pressaeque latent sub gurgite turres;
iamque mare et tellus nullum discrimen habebant:
omnia pontus erant, deerant quoque litora ponto.
....
Obruetat tumulos inmensa licentia ponti,
pulsabantque novi montana cacumina fluctus;
maxima pars unda rapitur: quibus unda pepercit,
illos longa domant inopi ieiunia victu.

culmen, culminis (n): culmen, cima, tejado.
desum, -es, -esse,..: carecer, faltar.
Discrimen, discriminis: diferencia, distinción.
domus,-i: casa, morada.
gurges,-itis: torbellino, masa de agua, mar.
indeiectus,-a,-um: no derribado,-a.
Lateo,-es,-ere,...: quedar, permanecer.
litus, -oris (n.): ribera, costa.

maneo,-es,-ere, mansi,..: permanecer.
pontus,-i: ponto, mar profunda.
pressus,-a,-um: oculto, tapado, cogido,-a.
quoque (adv.): también.
tego,-is,-ere,...: cubrir.
tellus, telluris: tierra.
turris,-is: torre.
unda,.-ae: ola, onda, agua.

(IV) Metamorfosis de Dafne

...
Vix prece finita torpor gravis occupat artus:
mollia cinguntur tenui praecordia libro.
In frondem crines, in ramos bracchia crescunt;
pes modo tam velox pigris radicibus haeret.
Ora cacumen habet: remanet nitor unus in illa.
Hanc quoque Phoebus amat positaque in stipite dextra
sentit adhuc trepidare novo sub cortice pectus
complexusque suis ramos, ut membra, lacertis
oscula dat ligno: refugit tamen oscula lignum.

Artus, artus: articulación.
bracchiun, -ii: brazo.
Cingo,-is,-ere,..: ceñir, envolver.
crinis, crinis: cabello.
frons, frondis: follaje, fronda.
haereo,-es,-ere,... estar fijo, quedar clavado.
liber, libri: libro, obra literaria,corteza de un árbol.
modo (adv.): recientemente, hace poco, antes.
mollis, -e: suave, flojo,-a.

occupo,-as,-are,..: ocupar, apoderarse de, invadir.

pes, pedis: pié.

piger, pigra,-um: perezoso,-a, inmóvil.
praecordia,-iorum:visceras, entrañas, pecho, formas.
prex, precis: ruego, plegaria.
radis, radicis: raíz.
ramus, -i: rama, ramo.
tenuis,-e: tenue, delicado,-a.
torpor, torporis: torpeza, entorpecimiento.
Velox, velocis: veloz, rápido,-a.
Vix (adv.): apenas.

(V) Posesión de Io por parte de Júpiter


Ne fuge me! Fugiebat enim. Iam pascua Lernae
consitaque arboribus Lyrcea reliquerat arva,
cum deus inductas lata caligine terras
occuluit tenuitque fugam rapuitque pudorem.
Interea medios Iuno dispexit in agros,
et noctis faciem nebulas fecisse volucres
sub nitido mirata die non fluminis illas
esse nec umenti sensit tellure remitti
atque, suus coniunx ubi sit, circumspicit, ut ...

arvum,-i: campo.
caligo,-inis: niebla, vapor, nube, velo.
consero,-is,-ere,consevi, consitum: plantar, sembrar.
enim (conj.): en efecto, pues.
fuga,-ae: fuga, carrera veloz.
fugio,-is,-ere,...: (intr.): huir; (tr.): esquivar, rechazar.
induco,-is,-ere,induxi,inductum: cubrir.
latus,-a,-um: ancho, amplio, extenso,-a.

Lerna,-ae: Lerna (laguna,río y región de la Argólide).
Lyrceus,-a,-um: de Lirceo (montaña del Peloponeso).
occulo,-is,-ere,-ui,...: ocultar, esconder.
pascua, -orum: pastos, prados.
pudor, pudoris: pudor,honor, vergüenza, recato, virginidad.
rapio,-is,-ere,-ui,raptum: arrebatar, robar.
Relinquo,-is,-ere, reliqui,..: dejar, abandonar.
Teneo,-es,-ere, tenui, tentum: tener, detener.

(VI) Argos rapta a Io y Júpiter interviene


Talia maerentem stellatus submovet Argus,
ereptamque patri diversa in pascua natam
abstrahit; ipse procul montis sublime cacumen
occupat, unde sedens partes speculatur in omnes.
Nec superum rector mala tanta Phoronidos (1)  ultra
ferre potest natumque vocat, quem lucida partu
Pleïas (2)  enixa est letoque det imperat Argum.
Parva mora est alas pedibus virgamque potenti
somniferam sumpsisse manu tegumenque capillis;
haec ubi disposuit, patria Iove natus ab arce
desilit in terras.
Illic tegumenque removit
et posuit pennas, tantummodo virga retenta est:

1.- Genitivo sing. (declinación grecolatina): la Forónide (hermana de Foroneo), Io.
2.- Nom. sing.: la Pléyade (una de las hijas de Atlas), Maya (madre de Mercurio).

abstraho,-is,-ere,...: apartar.
Argus,-i: Argos (dragón de cien ojos que nunca duerme).
cacumen, cacuminis: cima, culmen.
diversus,-a,-um: diverso,lejano,-a.
eripio,-is,-ere, eripui, ereptum: arrebatar.
Maeror,-eris,-eri,..: lamentar, quejarse de.
natus,-a,-um: nacido,-a; hijo,-a.
occupo,-as,-are,...: ocupar.

pascua, pascuorum: pastos.
pater, patris: padre.
procul (adv.): lejos.
sedeo,-es, ere,...: estar sentado, sentarse.
speculor,-aris,-ari,...: mirar, observar.
stellatus,-a,-um: estrellado,-a.
sublimis,-e: alto, elevado, sublime.
Submoveo,-es,-ere,...:separar.
Talis,-e: tal.
unde (adv.): desde donde, desde allí.

PROGRAMACIÓN DE LATÍN (segundo de bachillerato)

I.E.S. “Fuente de la Peña” de Jaén (Jaime Morente Heredia)